Os montes veciñais en man común ocupan 1⁄4 do territorio galego e 1⁄3 da superficie catalogada como monte. Conforman unha titularidade singular de Galiza por ser titularidades de carácter xermánico. Son terras inalienábeis, imprescriptíbeis, indivisíbeis e inembargábeis e sen asignación de cotas. A titularidade dos montes veciñais en man común corresponde-lle sempre a veciñanza comuneira (persoas que viven no lugar, aldea ou parroquia, onde se asenta o monte veciñal), non entendida como ente administrativo, senón como un grupo social.
A lei de montes veciñais que se aprobe no Parlamento Galego, debería reforzar o carácter xermánico de estas terras e recoñecer a titularidade veciñal como unha mais, distinta en pé de igualdade, coas titularidades públicas e privadas. Os montes veciñais en man común non son nen titularidades públicas, nen titularidades privadas. Sen embargo, tanto a lexislación galega como a lexislación estatal, sitúa a estas terras no ámbito da propiedade privada. Cando unha mesma lei se aplica a realidades distintas, cometen-se irregularidades e inxustizas con algunha delas. E este é o que acontece co monte veciñal.
As veces aplicase-lle o dereito romano e sitúan os montes veciñais como suxeitos pasivos no Imposto sobre Sociedades como se fosen empresas mercantís, ou permite-se a perda da titularidade a favor de terceiros. Outras veces aplicase-lle o dereito xermánico e impide-se que as comunidades de montes actúen como comunidades enerxéticas locais, ou vender conxuntamente os produtos do monte.
Toda esta inseguridade xurídica dificulta, cando non impide, acadar un monte veciñal multifuncional e a mellora da calidade de vida da veciñanza comuneira. A lei de montes veciñais que se aprobe no Parlamento Galego, debería asegurar que as comunidades de montes, sen perder as súas características, poidan desenvolverse en todos os eidos, no marco xurídico actual.
Organismos internacionais como son a ONU, a FAO e a Unión Europea, propoñen que o futuro dos montes pasa por avanzar cara a unha tenencia máis xusta destes territorios evitando a apropiación dos mesmos en poucas mans e dar protagonismo na súa posta en valor aos titulares dos montes. Estas propostas de futuro que defenden estes organismos internacionais levan-se dando en Galiza desde tempos inmemoriais a través da veciñanza comuneira, dado que na xestión das comunidades de montes conxuga-se territorio, persoas e gobernanza democrática e popular. E ademais e necesario que a posta en valor dos montes se faga de xeito multifuncional.
A lei de montes veciñais que se aprobe no Parlamento Galego, debería avanzar no funcionamento asembleario e democrático das comunidades de montes e dentro dunha lexislación xeral acaida, con plena capacidade de decisión da veciñanza comuneira en canto a como pór en valor as súas terras comunitarias. Ademais de multifuncional, a posta en valor dos montes veciñais, ten que ser sustentábel.
Entendendo por sustentabilidade a acción de acadar unha prosperidade económica sostida no tempo, protexendo os sistemas naturais e prevendo unha calidade de vida para as persoas. A finalidade da sustentabilidade e que exista un desenvolvemento económico e social respectuoso co medio ambiente. Os montes veciñais por ser titularidades de carácter xermánico, son terras abertas, e as funcións sociais, medioambientais e culturais que cumpren benefician a toda a sociedade e deben ser desfrutadas por esta, de xeito universal.
A lei de montes veciñais que se aprobe no Parlamento Galego debería tamén considerar os montes veciñais como figuras de protección medioambiental e cultural en si mesmos. E ademais, recoller que dos prexuízos que puidesen acontecer neste uso universal das funcións sociais, medioambientais e culturais, non poden recaer responsabilidades civís e penais para as comunidades de montes.
Os montes veciñais, como titularidades comunitarias que son, no Estado Español so existen en Galiza, con raras excepcións en zonas limítrofes. Maila esta situación, Galiza non ten competencias exclusivas sobre os montes veciñais. Ten-nas sobor os seus aproveitamentos mas mesmo de xeito limitado xa que están suxeitos a lei de montes do Estado por ser esta unha lei marco.
A lei de montes veciñais que se aprobe no Parlamento Galego debería reclamar as competencias plenas sobre os montes veciñais, desde o seu réxime xurídico até as cuestións fiscais, pasando por todos os aproveitamentos que se dan no subsolo, no solo e no voo dos montes veciñais en man común, que deben ser considerados como recursos dos montes veciñais.
