Autor: Crist_Puxeiros

A organización representativa do monte veciñal denuncia a omisión do trámite preceptivo de información pública no DOG, rexeita a criminalización dos propietarios e propón a reorientación de Seaga e a creación do Observatorio Galego de Xestión do Territorio e Incidencia de Lumes do Territorio para investigar as causas estruturais dos lumes.

A Organización Galega de Comunidades de Montes Veciñais en Man Común (ORGACCMM) tivo presentada ante a Consellería do Medio Rural unha impugnación procedimental e un completo paquete de alegacións e emendas ao Anteproxecto de Lei de loita contra os incendios forestais de Galicia. A entidade esixe a suspensión e retroacción do procedemento pola omisión do trámite preceptivo de información pública no Diario Oficial de Galicia (DOG) e reclama un cambio radical nunha norma que cualifica de «profundamente punitiva, inxusta e incoherente».

«O presente escrito de alegacións e emendas fundaméntase na necesidade de corrixir un modelo normativo que incorre nunha grave incoherencia xurídica e nun desequilibrio territorial. O Anteproxecto clasifica as medidas e faixas de protección como infraestruturas públicas de utilidade pública e protección civil, pero despraza a totalidade do seu custo e execución sobre as persoas propietarias e sobre as Comunidades de Montes Veciñais en Man Común (CMVMC), baixo a ameaza de sancións, execucións subsidiarias ou mesmo a expropiación do terreo. Ademais, o texto ten un carácter extremadamente punitivo en lugar de centrarse na busca de solucións a un problema estrutural e recorrente como son os incendios do territorio».

Eixos e propostas clave do escrito de emendas:

• Impugnación procedimental por falta de información pública no DOG: Denúnciase que a Xunta tentou dar por cumprida a participación cidadá cunha Consulta Previa realizada antes de redactar o borrador, omitindo o trámite de audiencia no DOG sobre os 130 artigos do texto definitivo (vicio de nulidade do art. 47.1.e da Lei 39/2015).
• Financiamento público das faixas de protección (Artigos 4.n, 20 e 39.2): Se a lei califica as faixas de seguranza como infraestruturas públicas de protección civil, a súa execución e mantemento debe ser financiado pola Administración ou mediante convenios directos plurianuais orzamentados coas CMVMC.
• Blindaxe constitucional contra a expropiación (Artigo 52): O monte veciñal en man comum é unha propiedade colectiva xermánica, inalienable, inembargable, imprescritible e indivisible (Art. 132.2 Constitución, art. 2.1 da Lei 55/1980 e Lei 13/1989). Esíxese a inclusión duna cláusula de salvagarda que o exclúa de expropiacións ou cesións ao Banco de Terras por débedas de limpeza.
• Redefinición dos cometidos de Seaga (Artigo 15): Eliminar o uso de Seaga como instrumento coercitivo de cobro e adaptar a súa actividade á execución de obras públicas preventivas, á xestión cautelar estritamente transitoria para montes sen comunidade.
• Creación do Observatorio Galego de Xestión do Territorio e Incidencia de Lumes do Territorio e informes periciais para a Fiscalía (Artigo 96): Crear o Observatorio Galego para diagnose técnica das causas dos incendios e a emisión obrigatoria dos informes periciais para a Fiscalía de Medio Ambiente e os tribunais, con datos abertos GIS.
• Responsabilidade nas infraestruturas enerxéticas e soterramento (Artigo 82.4): Rexistro público dos lumes orixinados por liñas eléctricas, vías férreas ou parques eólicos/solares, identificando á empresa titular e esixindo o soterramento progresivo de cableado.
• Cultura preventiva no currículo escolar (Artigo 81.3): Adaptación dos decretos curriculares de Educación Primaria e ESO para incorporar contidos sobre a cultura preventiva, o monte veciñal e os servizos ecosistémicos (auga, solo e biodiversidade).
• Participación cidadá e das asembleas de comuneiros (Artigos 14, 24.3, 25.1 e 26.1): Información pública no DOG e informe preceptivo das Asembleas Xerais de comuneiros na elaboración e revisión do PLIFOGA e dos plans preventivos municipais e de distrito.

«Non se pode criminalizar á propiedade veciñal nin ás vítimas dos incendios. A Xunta debe entender que sen o recoñecemento e a participación directa das Comunidades de Montes é imposible construír un territorio resiliente fronte aos grandes incendios. Esiximos a apertura dunha mesa de diálogo e a publicación do trámite no DOG antes de continuar a tramitación parlamentaria».

A semana pasada a portavoz de montes do grupo parlamentar do BNG, Montse Valcarce, presentou na Comisión de Agricultura do Parlamento Galego unha iniciativa para que se devolvan, de forma xunta e trasparente, ás comunidades de montes a xestión dos montes veciñais con consorcios e ou con convenios sen débedas impostas.

Para esta xusta esixencia a deputada do BNG argumenta que as supostas débedas  dos montes veciñais, con consorcio e ou con convenio, foron elaboradas  unilateralmente pola Consellería do Medio Rural. Nestas supostas débedas non se desgregan con detalle os investimentos, os ingresos xerados e o saldo final de cada monte veciñal. Así como tampouco distingue se os investimentos foron realizados con fondos propios ou sufragados con subvencións de outras administracións públicas, xa que estas últimas en ningún caso poden ser repercutidas na suposta débeda da comunidade de montes.

A nova directora xeral de Planificación e Ordenación forestal, Luisa Piñeiro, rexeitou esta iniciativa parlamentar do grupo do BNG. E para elo, argumentou mentiras, como dicir que, a día de hoxe, un de cada 5 montes veciñais teñen débedas coa administración galega. A realidade é ao revés, as débedas, se é que son reais, tenas a Administración coas comunidades de montes. Nos montes veciñais con consorcio ou con convenio a xestión do monte veciñal correspondíalle exclusivamente a Consellería de Medio Rural. Se esas débedas son reais, a deudora é a Consellería, xa que se se produciron foi porque esta Consellería amosou ser un mala xestora dos montes veciñais.

As razóns polas que a directora rexeitou a iniciativa parlamentar do BNG son dúas. A primeira é a de facer caixa cobrándolle ilegalmente ás comunidades de montes unha débeda que foi xerada por ela mesma. A segunda é a de roubarlles á veciñanza comuneira, cos seus montes veciñais conveniados ou consorciados, a xestión dos mesmos. E, así, entregarllos de balde ás empresas forestais privadas a través dos chamados “contratos temporales de xestión pública “, contratos que na realidade non son públicos.

A nova directora xeral de Planificación e Ordenación forestal sigue a liña dos seus antecesores. É dicir: os montes veciñais, titularidades fóra do tráfico do comercio, e as comunidades de montes, xestión democrática de un territorio, impiden levar adiante a súa política forestal-empresarial. Polo tanto queren proceder a sua eliminación, tanto dos montes veciñais como das comunidades de montes.

A Organización Galega de Comunidades de Montes (ORGACCMM) manifesta o seu agradecemento ao grupo parlamentar do BNG por levar adiante unha iniciativa parlamentar que esixía a devolución xusta e transparente ás comunidades de montes dos montes veciñais consorciados ou conveniados. Unha reivindicación sentida por un número importante de comunidades de montes.

A ORGACCMM ven de solicitar ao Ministerio de Administracións públicas e Memoria democrática, e á Delegación do Goberno central en Galiza, a reparación ás comunidades de montes veciñais, porque os seus titulares, a veciñanza comuneira, foron vítimas da ditadura franquista.

A lei de memoria democrática define, entre os seus obxetivos, o de recoñocer e reparar ás vítimas da guerra civil e da ditadura franquista. Esta, unha vez implantada logo da guerra civil, promulgou no ano 1946 a chamada lei hipotecaría, mediante a cal os montes veciñais, soamente coa sinatura dos secretarios dos concellos, pasaban a inscribirse nos inventarios de bens de propiedade municipal. Levouse a cabo, así, unha  usurpación dos montes veciñais aos seus lexítimos titulares, a veciñanza comuneira.

Anos antes, no ano 1941, a ditatura franquista creou o organismo chamado Patrimonio Forestal do Estado. En Galiza, este organismo, coa oposición da veciñanza, procedeu a forestar pola forza en réxime de biculitivo forestal (piñeiros e eucaliptos) os montes veciñais. Producese, así, unha ocupación ilegal desas terras comunitarias, que impideu aos titulares das mesmas o seu uso e o aproveitamento, que, naqueles momentos, era maioritariamente un uso agrario e gandeiro.

Esta usurpación e ocupación dos montes veciñais por parte da dictatura franquista eliminou o medio de vida da veciñanza comuneira, forzando unha migaración forzosa. Polo que tamén causou a despoboación do medio rural e, anos mais tarde, a problematica dos lumes. Podendo afirmarse que os lexítimos titulares dos montes veciñais padeceron un lucro cesante.

Esta usurpación dos montes veciñai, impedindo que os lexítimos titulares usasen a súas terras, durou, cando menos, ata o ano 1980. Ano no que se promulgou unha lei estatal de montes que reconocía que os montes veciñais eran titulares dos veciños e das veciñas, non entendidos como entes  administrativos, senon como grupos sociais. Fica claro que, alomenos durante 34 anos, a veciñanza comuneira, esto é, as comunidades de montes, foron vítimas da dictatura franquista.

É de xustiza que a a lei de memoria democrática recoñoeza ás comunidades de montes como vítimas da ditadura franquista e proceda a unha xusta reparación.

O sábado 21 de febreiro de 2026 no centro veciñal de Vincios (Rúa do Piñeiro, no concello de Gondomar) terá luga, ás 10h, a asemblea xeral anual da ORGACCMM.

Nesta asemblea xeral, entre outros temas, tratarase da tremenda vaga de lumes padecida no verán pasado, do borrador da nova lei de montes veciñais que está elaborando a Consellería do Medio Rural, mediante a cal pretende roubarlle os montes veciñais a veciñanza comuneira, e da ilegalidade que están comentendo moitos concellos galegos ao estar a pasar as comunidades de montes o pago do Imposto de Bens Inmobeis (IBI), cando estas, por lei, están exentas do pago de este imposto.

Nesta asemblea xeral tamén se informará da celebración do VIII Congreso Galego de Comunidades de Montes, que terá lugar os dias 23 e 24 de maio deste ano,  no concello de Allariz, baixo o lema “Montes veciñais: pasado, presente e futuro, vivos”.

A  asemblea xeral da ORGACCMM tten carácter de asemblea aberta, xa que poden asistir á mesma todas as comunidades de montes que queiran, aínda que non sexan socias da organización. Aquelas comunidades de montes que dexesen asistir só teñenque comunicar a súa intención de asistir ao correo electrónico xapegonda@gmail.com, antes do dia 18 de febreiro de 2026.

24 de Xaneiro de 2026 en Eirón-Mazaricos
Lembrando a defensa das terras veciñáis que os labregos e labregas fixeran por
todo o País e a represión sofrida no franquismo. O asasinato pola garda civil de
José Esperante París “Che de Pedro”, veciño de Eirón, e feridos graves Andrés Alvite
Santos e Marcelino Esperante Antelo, varias persoas detidas, con cárcere e fortes
sancións o 22 de Xaneiro de 1963, foron unha parte tráxica desas loitas.

O Ministerio de Política Territorial e Memoria Democrática, no pasado mes de
Outubro de 2025, ven de facer un RECOÑECEMENTO PERSOAL E REPARACIÓN DE
DANOS na figura do “Che de Pedro”, polo que ésta V Edición vai estar marcada por
elo, querendo facer extensivo o mesmo, o resto de persoas e familias afectadas,
convidando a veciñanza do concello e do resto do País a sumarse a ésta
celebración.

Programa:
11:00 h. Local Social de Eirón. Recepción asistentes.
11:10 h. INGATECO. Alcalde de Mazaricos. ORGACCMM. 11:20 h. Eduardo Rico Boquete. Doutor en Historia (USC). Profesor da Facultade de Xeografía e Historia – Departamento Historia. Grupo HISTAGRA (Historia agraria e política do mundo rural. Sec. XIX e XX).
Título: “Repoboacións forestáis e conflictividade social na dictadura franquista”
12:10 h. Café.
13:00 h. Braña da Gatiñeira-Eirón. Diante do monumento a José Esperante
París. Lembranza das persoas represaliadas no franquismo por defender as
terras veciñáis.
Participan:
Concello de Mazaricos.
Organización Galega de Comunidades de Montes Veciñáis en Man
Común.
Representación das persoas afectadas.
Ingateco.
13:45 horas. Ofrenda floral. Himno Galego.

Colaboran: Concello de Mazaricos Organización Galega de Comunidades de Montes Veciñais.

Almorzo de confraternidade: Ás 14:30 horas en Casa Pego, San Cosme de Antes,30
euros. As persoas interesadas poden anotarse nos seguintes tfnos: 679233474
(Claudio). 629690113 (Argimiro), ou no email ingateco.info@gmail.com

O Diario Oficial de Galiza número 5 do dia 9 de Xaneiro de 2028 ven de publicar axudas para a silvicutura productiva de coníferas, para actuacións silvícolas con obxetivos ambientais e non productivas en frondosas e para rehabilitación de soutos de castaño.

A cuantía das subvencións para silvicultura productiva en coníferas será do 60%. E para accións silvícolas  con obxetivos ambientais e para a rehabiltación de soutos de castaño será do 100%.

A superficie mínima da actuación será de 1 hectárea e a máxima de 50 hectareas. O prazo para a presentación de solicitudes e de 30 dias hábiles contados a partir do dia seguinte da publicación e orde de axudas no DOG.

Con só o voto en contra de VOX , o deputado do Bloque Nacionalista Galego, Nestor Rego, mediante unha Proposición Non de Lei (PNL), logrou que o Congreso dos deputados/as inste ao goberno central para que recoñeza ás comunidades de montes para actuar como comunidades enerxéticas locais.  Agora só falta que o Goberno central  tome en consideración este sentir maioritario do Congreso e leve adiante o contido da PNL.

Proposición non de lei do deputado do BNG aposta por un modelo de xeración de enerxía distribuida a menor escala e máis próxima aos centros de consumo, fronte ao modelo da Xunta de Galiza e do Goberno do Estado, que apostan por favorecer os intereses empresariais.

Recoñocer que as comunidades de montes poidan actuar como comunidades enerxéticas locais posibilitará que as comunidades de montes sexan actores centrais na produción de esta enérxia renovabel, xerando riqueza e servizos para a veciñanza das aldeas e das parroquias.

Este recoñocemento tamén implica a consideración de que o aproveitamento destas enerxías renovabeis sexan consideradas como aproveitamentos dos montes veciñais e xa que logo o seu desenvolvemento  beneficiará ao conxunto da sociedade, ao contribuir a  loita contra o cambio climático e abaratará os custos  deste servizo para a veciñanza comuneira e para as populacións preto dos montes veciñais.

A ORGACCMM quere manifestar  públicamente o agradecemento ao  deputado do BNG por levar aodebate ao Congreso dos deputados/as e conseguir que o mesmo aprobase que as comunidades de montes poidan actuar como comunidades enerxéticas locais no desenvolvemento das enerxías renovabeis. Cuestión que é unha reinvidicación dun número importante de comunidades de montes.